ÖZET: Kedi aşı takvimi 6-8 haftalıkken üçlü karma kedi aşısı (FVRCP) ile başlar. 16 haftaya kadar 3-4 hafta arayla 3 doz ile tamamlanır; kuduz aşısı 12-16 haftada uygulanır. WSAVA 2024 rehberi yetişkin kedilerde temel aşılar için 3 yılda bir rapeli (tekrar aşı dozu) yeterli sayıyor; AAHA 2020 ek olarak yavru sonrası 6 ay (26 hafta) revaksinasyon (yeniden aşılama) öneriyor. Kedinizin yaşam tarzına göre temel olmayan kedi lösemi virüsü (FeLV), Bordetella (kedi boğmaca etkeni) ve Chlamydia (klamidya, göz iltihabı etkeni) aşıları opsiyoneldir. Bu yazıda 33 bilimsel kaynak ışığında yavru, yetişkin, yaşlı ve sokak kedisi için aşı takvimini, temel/temel olmayan ayrımını, aşı kaynaklı sarkom (FISS-aşı yerinde oluşan şişlik ve kitle riski) güvenliğini ve antikor titresi (vücudun bağışıklık seviyesini ölçen kan analizi) alternatifini adım adım anlatıyoruz.
İçindekiler
Kedi Aşı Takvimi: WSAVA 2024 Bilimsel Rehberi
Bu rehber 33 bilimsel kaynak ışığında hazırlandı.
Son güncelleme: Mayıs 2026
Hızlı Karar Rehberi
| Soru | Kısa Cevap | Detay |
|---|---|---|
| Yavru kedi ilk aşıyı ne zaman olmalı? | 6-8 haftalıkken FVRCP (üçlü karma) ilk dozu yapılır, 16 haftaya kadar 2-4 hafta arayla 3 doz tamamlanır. | #3-yavru-kedi-asi-takvimi |
| Yetişkin kediye yıllık aşı şart mı? | WSAVA 2024 temel aşılar için 3 yılda bir tekrarı yeterli sayıyor; temel olmayan FeLV (lösemi virüsü) ve Bordetella (kedi boğmaca etkeni) yıllık. | #4-yetiskin-kedi-asi |
| Ev kedisine aşı gerekli mi? | Evet; kapı kaçışı, ziyaretçi ayakkabısı ve veteriner ortamı bulaş yolları, ayrıca kuduz Türkiye’de yasal yükümlülük. | #16-ev-kedisi |
Yeni sahiplendiğiniz yavru kediyi veteriner ziyaretine götürdüğünüzde aklınız “Doğru takvim hangisi?” sorusunda kalıyor olabilir. Aşı planı ülkelere, kuruluşlara, hatta klinikten kliniğe değişiyor; bu da sahibi tedirgin ediyor.
Bu rehber WSAVA 2024 ve AAHA 2020 başta olmak üzere 33 uluslararası bilimsel kaynağı tek yerde topluyor. Türkiye koşullarında uygulanabilir bir takvim sunuyor.
Yavru kediden yaşlıya, ev kedisinden sokak kedisine her senaryoyu, aşı kaynaklı sarkom güvenliğinden antikor testine her bilimsel detayı, anlaşılır bir Türkçeyle açıklayacağız.
Aşı Yeri Sarkomu (VAS) Önlemleri: Kedilerde bazı aşılar veya enjeksiyonlar (kuduz, lösemi vb.) ile bağlantılı olarak gelişebilen “aşı yeri sarkomu” (FISS), kötü huylu bir fibrosarkom türüdür. Güvenlik için, enjeksiyonların spesifik bölgelere (genellikle bacaklara veya kuyruğa) yapılması ve yapılan bölgenin takibi gerekir.
1. Kedi Neden Aşı Olmalı? Aşılamanın Bilimsel Zemini
Aşı, kedinizin bağışıklık sistemine virüsle önceden tanışma fırsatı verir; gerçek enfeksiyonda hızlı yanıt vermesini sağlar.
Kedinin bağışıklığı doğuştan gelmez, gelişir. Yavru kedi anne sütünden bir miktar antikor alır ama bu koruma 6-12 hafta sonra zayıflar. WSAVA 2024 rehberine göre temel aşılar olmadan yavru kedinin hayatta kalma şansı viral hastalıklarda düşer. Özellikle FPV (kedi panlökopenisi, kedi vebası) yavruda %50-90 ölüm oranıyla seyrediyor.
Aşılamanın ikinci amacı sürü bağışıklığı. Bir mahallede aşılı kedi oranı yükseldikçe virüs yayılım hızı düşer; bu ne kadar yüksek olursa aşılanmamış yavruları bile dolaylı koruyor.
AAHA 2020 verileri, bir bölgede aşılı kedi oranı %70’in üzerine çıktığında FHV-1 (kedi herpes virüsü, rinotrakeit etkeni) salgınlarının yavaşladığını gösteriyor.
Üçüncü neden yasal: Türkiye’de kuduz aşısı endemik (yaygın bulunan) bölgelerde önerilen, AB ülkeleri seyahatinde zorunlu bir gerekliliktir. Kuduz zoonotik (insana bulaşan) ve ölümcül bir hastalık; bu yüzden aşı sadece kediyi değil, tüm aileyi koruyor. Bir sonraki bölümde takvimin nasıl bir bütün oluşturduğunu özetliyoruz.
2. Kedi Aşı Takvimi Nedir? (Kısa Tablo)
Aşı takvimi, temel ve temel olmayan aşıların yaşa göre dizilimini gösteren bilimsel bir plandır.
Bir kedinin tam aşı takvimi yaşam evresine göre üç bloka ayrılır: yavru, yetişkin ve yaşlı. WSAVA 2024 ve AAHA 2020 her blok için belirli aşıları belirli zamanlarda öneriyor.
Türkiye veterinerlik ortamında bu takvim şöyle uygulanıyor: “üçlü karma kedi aşısını (FVRCP) başlat, kuduz ekle, gerekirse kedi lösemi virüsü (FeLV) aşısını koy”.
Aşağıdaki tablo en sık kullanılan takvimi özetliyor. Yıllar içinde yapılan rapeller (pekiştirme aşısı) ve temel olmayan seçenekler ilerleyen bölümlerde detayıyla geliyor.
| Yaş | Aşı | Açıklama |
|---|---|---|
| 6-8 hafta | Karma aşı (FVRCP): 1. doz | Temel aşı serisinin başlangıcı (ABD pratiği) |
| 9-12 hafta | Karma aşı (FVRCP): 2. doz | 3-4 hafta arayla |
| 12-16 hafta | Kuduz: 1. doz | Endemik bölgelerde zorunlu |
| 14-16 hafta | Karma aşı (FVRCP): 3. doz | Son yavru dozu, ≥16 hafta zorunlu |
| 16-20 hafta | Lösemi aşısı (FeLV): 1. doz (riske göre) | Dış mekan kediler için |
| 20-24 hafta | Lösemi aşısı (FeLV): 2. doz | İlk dozdan 3-4 hafta sonra |
| 26 hafta (6 ay) | Karma aşı (FVRCP) rapeli | AAHA 2020 yeniliği: 12 ay yerine 6 ay |
| 1 yaş | Tüm aşı rapeli | Temel + temel olmayan |
| 1+ yaş | Karma aşı (FVRCP): 3 yılda bir | WSAVA 2024 önerisi |
(Kaynak: WSAVA 2024, AAHA 2020, FelineVMA 2020)
Tablo bir başlangıç noktası; veterinerinizle birlikte kedinizin yaşam tarzına göre kişiselleştireceksiniz. Bir sonraki bölümde yavru kedi takvimini hafta hafta açıyoruz.
3. Yavru Kedi Aşı Takvimi (0-16 Hafta)
Yavru kedilerin aşı olabilmesi için genel sağlık durumu muayenesi ve kilo kontrolü kesinlikle yapılır. Veteriner hekimler, aşılanacak kedinin bağışıklık sisteminin aşıya doğru tepki verebileceğinden emin olmak için bu kontrolleri zorunlu tutar. Parazit Durumu: Aşıdan önce iç ve dış parazit uygulamalarının yapılmış olması gerekir, çünkü parazitli bir kedi aşıya yeterli bağışıklık yanıtı veremez. Yavru kedilerin aşılanabilmesi için genellikle en az 1.000 – 1.200 gram ağırlığında olmaları beklenir.
Yavru kedi aşı serisi 6-8 haftada başlar, son doz 16. haftadan sonra yapılır; bu protokol maternal antikor penceresini kapatmak için bilimsel olarak gerekli.
Yavru kedinin ilk aşı dozu için iki ana protokol var. UCDavis 2024, AAHA 2020 ve FelineVMA 2020 kuruluşları 6-8 hafta önerir.
UK’de RVC 2024, CatsProt ve PDSA ise 9 hafta kabul ediyor.
Türkiye’de 8 hafta WSAVA uyumlu güvenli bir başlangıç.
İkinci doz birinciden 3-4 hafta sonra; yani 10-12. haftada. Üçüncü ve son doz 16. haftadan sonra olur. Bu zamanlama keyfi değil: yavruda anne kaynaklı antikorlar 16 haftaya kadar aşı bağışıklığını engelleyebiliyor. WSAVA 2024 yeni güncellemesi, küçük bir azınlık yavruda bu pencerenin 20 haftaya kadar uzayabildiğini belirtiyor.
Kuduz aşısı 12-16 haftada (3 Aylık tan büyük) başlar. Illinois-Vet 2021 verisine göre eyalete bağlı yasal asgari yaş 12 veya 16 hafta arasında değişiyor; Türkiye’de TVHB önerisi 12 hafta üstü. Aşağıda tipik takvim:
- 6-8 hafta: Karma aşı (FVRCP) 1. doz (sağ ön bacak)
- 10-12 hafta: Karma aşı (FVRCP) 2. doz, gerekirse Lösemi aşısı (FeLV) başlangıç (sol arka bacak)
- 12-14 hafta: Kuduz 1. doz (sağ arka bacak)
- 14-16 hafta: Karma aşı (FVRCP) 3. doz (son yavru dozu)
- 16-20 hafta: Lösemi aşısı (FeLV) 2. doz (riske göre)
Bu yer rotasyonu UCDavis 2024’ün aşı kaynaklı sarkom (FISS) güvenlik protokolünden geliyor, ileride detayını anlatıyoruz. Yavruda son doz tamamlandıktan sonra 6 ay sonra ek bir karma aşı rapeli AAHA 2020 yeniliği. Yetişkin takvimine geçiş bir sonraki bölümde.
4. Yetişkin Kedide Aşı Takvimi Üç Yılda Bir Mi?
WSAVA 2024 yetişkin kedide temel aşılar için 3 yılda bir rapeli yeterli sayıyor; bu öneri kontrollü bağışıklık çalışmalarına dayanıyor.
Yetişkin kedinin aşı takvimini iki kuruluş şekillendiriyor: WSAVA 2024 ve AAHA 2020. WSAVA 2024 kontrollü bağışıklık süresi (DOI) çalışmalarına dayanarak temel karma aşı için her 3 yılda bir rapel öneriyor. AJVR 2016 incelemesi bu süreyi destekleyen veriyi şöyle özetliyor: Schultz çalışmaları köpekte 7-9 yıl bağışıklık göstermiş, kediye uyarlanabilir.
Türkiye’deki klinik pratiği halen yıllık rapele yakın. RVC 2024 (UK) da net olarak yıllık takvim öneriyor.
Animals-MDPI 2023 (Portekiz) çalışması ise rehbere rağmen pratik uygulamanın yıllık %73-88 olduğunu gösteriyor. Yani uluslararası kılavuz “3 yıl” diyor, klinikler “1 yıl” diye uyguluyor.
Bizim önerimiz: WSAVA 2024 protokolünü esas alıp, kedinizin yaşam tarzı ve veterinerinizin görüşüyle kişiselleştirin. Aşağıdaki tablo iki yaklaşımı karşılaştırıyor.
| Aşı | WSAVA 2024 (uluslararası) | Tipik klinik (UK/TR) |
|---|---|---|
| FVRCP (üçlü karma) | 3 yılda bir | Yıllık |
| Kuduz | 1 veya 3 yılda bir (ürüne göre) | Yıllık |
| FeLV (lösemi virüsü) | Yıllık (riske göre) | Yıllık |
| Bordetella (kedi boğmaca etkeni) | 6-12 ayda bir (riske göre) | Riske göre |
(Kaynak: WSAVA 2024, AAHA 2020, RVC 2024, AJVR 2016, Animals-MDPI 2023)
Bir sonraki bölümde karma aşının içinde tam olarak hangi virüslerin olduğunu öğreneceksiniz.
5. Üçlü Karma Kedi Aşısı Hangi Virüsleri İçerir?
FVRCP (üçlü karma) üç viral hastalığı tek dozda kapsayan kombinasyon aşıdır: kedi rinotrakeiti, kalisivirüs ve panlökopeni.
Karma aşı (FVRCP) harfleri üç virüsün baş harflerinden geliyor. ABCD 2024 her bir bileşenin profilini ayrı ayrı tanımlıyor:
- FVR (Kedi Viral Rinotrakeiti): FHV-1 (kedi herpes virüsü) etkeni; üst solunum yolu enfeksiyonu, gözyaşı, hapşırık.
- C (Kalisivirüs): FCV (kedi kalisivirüsü) etkeni; ağız ülserleri, ateş, eklem ağrısı.
- P (Panlökopeni): FPV (kedi panlökopenisi) etkeni; “kedi vebası”, yavruda %50-90 ölümcül.
Tek bir aşı dozunda bu üçü birden uygulanır. VetSci-MDPI 2025 yeni nesil VLP (virüs-benzeri parçacık) karma aşıların %100 koruma sağladığını gösteriyor.
Ticari ürünler arasında etkinlik farkı olabiliyor.
İki ana formülasyon mevcut:
| Formülasyon | Açıklama | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|---|
| Modifiye canlı virüs aşısı (MLV) | Atenüe (zayıflatılmış) canlı virüs | Yüksek titre, tek doz koruyabilir | Gebe veya bağışıklığı zayıf kediye kontrendike (uygulanması yasaklı) |
| İnaktive (ölü) | İnaktive virüs partikülü | Gebe ve immün baskılanmışta güvenli | Daha düşük titre, tekrar gerekebilir |
(Kaynak: ABCD 2024, FelineVMA 2020, VetSci-MDPI 2025)
Kedinizin durumuna hangi formülasyonun uygun olduğunu veteriner kliniğinizle birlikte belirleyin. Sonraki bölüm kuduz aşısının inceliklerini açıyor.
6. Kuduz Aşısı: Ne Zaman, Kaç Yılda Bir, Türkiye’de Hukuki Durum
Kuduz Türkiye’de endemik bir hastalık; aşı endemik bölgelerde temel kabul edilir, AB seyahatinde yasal zorunluluktur.
Kuduz yarasalardan, tilkilerden, vahşi kedi ve köpeklerden bulaşabilen, semptom başladıktan sonra tedavisi olmayan zoonotik bir virüstür. Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı kuduzla mücadele yönetmeliği gereği rezervuar bölgelerde aşı önerilir. AB seyahatinde pet pasaportta kuduz aşısı kanıtı zorunlu.
İlk doz 12-16 haftada uygulanır. UCDavis 2024 sağ arka bacağa enjeksiyon protokolünü öneriyor.
Illinois-Vet 2021 SB 131 yasası modeli yıllık rapel sonrası 3 yıllık formüle geçiş izni veriyor. Yani:
| Aşama | Yaş / Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| 1. doz | 12-16 hafta | İlk kuduz dozu |
| 2. doz | 1 yıl sonra | İlk rapel |
| Sonraki | 1 veya 3 yıl | Ürün etiketine göre |
(Kaynak: UCDavis 2024, Illinois-Vet 2021, AJVR 2016)
ABD’de eyalet bazlı pratiğin daha geniş profili için TAMU-Vet 2024, ASPCA 2024 ve PennVet 2024 kaynakları kuduz aşısının temel olarak kabul edilmesini destekliyor. Bu üç kaynak ortak çerçeveyi savunsa da eyaletten eyalete 1 veya 3 yıllık formül seçimi veterinerin tercihine bırakılıyor.
AJVR 2016 koruyucu titre eşiğini 0.5 IU/mL olarak belirtiyor. Bu değerin üstünde aşı bağışıklığı yeterli sayılıyor.
UK’de RVC 2024 ve CatsProt kuduzu sadece AB pet pasaport programı için öneriyor. Türkiye’de durum farklı, endemik bölgelerde yıllık tekrar mantıklı.
Yan etkiler ve güvenlik bir sonraki bölümde.
7. Aşı Yan Etkileri: Hafif, Orta, Şiddetli ve Acil İşaretler
Aşı sonrası hafif yan etki yaygın (%0.5-2), şiddetli reaksiyon nadirdir (%0.1-0.5); FISS (aşı kaynaklı sarkom) gibi geç komplikasyon binde bir civarında görülür.
Her aşı bir biyolojik ürün; vücutta tepki oluşturur. Bu tepki büyük çoğunlukta normal ve geçici.
TVP 2013 büyük kohort verisi (belirli bir grubun uzun yıllar boyunca izlenmesiyle elde edilen istatistikler) akut reaksiyon insidansını (ortaya çıkma sıklığı) %0.23-0.52 olarak veriyor.
PetMD 2024 ve PreventiveVet 2024 bu oranları kullanıcı pratikleriyle birleştiriyor.
Aşağıdaki tablo evde takip ile acil durumu ayırıyor:
| 🟢 Evde Takip | 🔴 Hemen Veteriner |
|---|---|
| Hafif ateş 24-72 saat | 24 saatten uzun ateş + halsizlik |
| Hafif iştahsızlık 24 saat altı | İştahsızlık 48 saati geçti |
| Enjeksiyon yerinde 24-72 saat hassasiyet | Enjeksiyon yerinde 1 cm üstü kalıcı şişlik 3 hafta üstü |
| Hafif huzursuzluk | Yüz şişliği, kusma, ishal, kollaps |
| 1-2 kez tek seferlik kusma | 3+ kez kusma, soluk dil, hızlı solunum |
(Kaynak: TVP 2013, PetMD 2024, AAHA 2020, PreventiveVet 2024)
Anafilaksi (şiddetli alerjik reaksiyon) belirtileri 30-60 dakika içinde ortaya çıkar; bu yüzden aşı randevusu sonrası klinik civarında bekleme önerilir.
Aşı yerinde 3 ay üstü büyüyen veya 2 cm geçen şişlik (3-2-1 kuralı) aşı kaynaklı sarkom şüphesi yaratır. İlerleyen bölümde anlatacağız.
Şimdi bilimsel terminolojiye girelim.
8. Temel ve Temel Olmayan Aşılar Nasıl Ayrılır?
WSAVA 2024 aşıları temel (her kediye zorunlu) ve temel olmayan (riske göre seçilen) olarak iki gruba ayırıyor.
Bu terminoloji Türkçe kaynaklarda neredeyse hiç yok. Oysa modern aşı pratiğinin temeli. WSAVA 2024 temel aşıyı şöyle tanımlıyor: yaşam tarzı, coğrafya ve maruziyet riskinden bağımsız olarak tüm kedilerin alması gereken aşı. Türkiye için temel liste şöyle:
| Temel (zorunlu) | Temel olmayan (riske göre) |
|---|---|
| Karma aşı (FVRCP · FHV-1 + FCV + FPV) | Lösemi aşısı (FeLV) · dış mekan, çoklu kedi |
| Kuduz (endemik bölgede) | Bordetella (kedi boğmaca etkeni) · sığınak, pansiyon |
| Chlamydia (klamidya) · çoklu kedi konjonktivit riski | |
| FIP (bulaşıcı peritonit) · etkili olmadığı için önerilmez | |
| FIV (bağışıklık yetmezlik virüsü) · küresel pratikte önerilmez |
(Kaynak: WSAVA 2024, AAHA 2020, FelineVMA 2020, ABCD 2024, MSU-Vet 2018, OSU-Vet 2021)
ABD üniversite yayınları temel/temel olmayan ayrımını sahip diline çeviriyor. MSU-Vet 2018 yayını kedi için temel olarak FHV-1 (herpes), FCV (kalisivirüs) ve FPV (panlökopeni) virüslerini sayıyor. Aynı yayın FeLV (lösemi virüsü), FIP (bulaşıcı peritonit), Klamidya ve Bordetella (kedi boğmaca etkeni)’yı temel olmayan kategori olarak risk-bazlı değerlendiriyor.
OSU-Vet 2021 sağlıklı evcil hayvan rehberi bu sınıflandırmayı paralel kabul ediyor.
PubMed 2024 meta-analizi (90 farklı bilimsel çalışmanın incelenmesiyle hazırlanan rapor) FIV (kedi bağışıklık yetmezlik virüsü) aşısının ABD’de 2017’den itibaren piyasadan çekildiğini doğruluyor. Türkiye’de zaten yaygın kullanılmıyor.
Veterinerinize “kedimin yaşam tarzı dış mekanı içeriyor mu, çoklu kediyle yaşıyor mu?” sorusunu yöneltin. Bu cevap hangi temel olmayan aşının gerekli olduğunu belirler.
Bir sonraki bölüm yavru aşı zamanlamasının arkasındaki bilimsel açıklamayı veriyor.
9. Maternal Antikor Penceresi: Neden 16 Haftaya Kadar Tekrar?
Anneden geçen antikorlar yavruda aşı bağışıklığını 16. haftaya kadar engelleyebilir; bu yüzden son yavru dozu bu yaştan sonra yapılır.
Yavru kedi anne sütünden ilk 24 saatte koruyucu antikor alır. Bu anneden geçen antikorlara MDA (anneden geçen antikor) deniyor. WSAVA 2024 ve JVIM 2024’e göre maternal antikor seviyesi 4-14 haftada yavaş yavaş düşüyor; ne zaman tükendiği yavrudan yavruya değişiyor.
Sorun şu: maternal antikor mevcutken aşı verirseniz, anne antikoru aşı virüsünü de tanıyıp etkisiz kılıyor. Yani aşı “boşa gidiyor”, aşılı zannedilen yavru savunmasız kalıyor.
JFMS 2026 saha çalışması (yavru kedilerde 177 farklı bilimsel çalışmanın incelenmesiyle hazırlanan rapor ) bunu doğruluyor. MLV (modifiye canlı virüs) aşıyla bile yavruların yaklaşık %91’i tek dozda koruyucu titreye ulaşıyor; ama bu oran maternal antikor durumuna bağlı.
Bu bilgi takvimi şekillendiriyor. Aşağıda hafta hafta maternal antikor seviyesinin yavruyu nasıl etkilediği görülüyor. WSAVA 2024 protokolü bu pencereyi temel alır.
- 6-8 hafta: Maternal antikor azalmaya başladı, ama hâlâ yüksek olabilir; aşı koruyucu olmayabilir.
- 10-12 hafta: Maternal antikor çoğu yavruda düşmüş; aşı tutmaya başlıyor.
- 14-16 hafta: Maternal antikor neredeyse tükendi; aşı kesin tutuyor.
- 20+ hafta (azınlık): Yavruların bir kısmında maternal antikor hâlâ yüksek olabilir; AAHA 2020 bu yüzden 6 ay sonra ek rapel öneriyor.
(Kaynak: WSAVA 2024, AAHA 2020, JVIM 2024, JFMS 2026, Cornell-Feline 2024)
Bu mekanik antikor titre testinin neden belirli durumlarda yararlı olduğunu da açıklıyor. İlerleyen bölümde inceleyeceğiz.
10. Antikor Titre Testi: Yıllık Rapele Bilimsel Alternatif
Antikor titre testi kedinin kanındaki aşı antikorlarını ölçer; koruyucu eşik üstündeyse rapel gerekmeyebilir.
Yıllık rapel zorunlu mu, yoksa kedinin gerçek ihtiyacı var mı? AJVR 2016 (“To titer or to revaccinate”) bu soruyu inceleyen klasik makale. Sonuç: belirli aşılar için titre testi anlamlı veri veriyor, diğerleri için vermiyor.
| Aşı | Titre Yararlılığı | Açıklama |
|---|---|---|
| FPV (panlökopeni) | ✓ Çok iyi | Sterilizasyon bağışıklığı; titre = bağışıklık (eşik 1:64 HI, hemaglütinasyon inhibisyonu) |
| Kuduz | ✓ İyi | 0.5 IU/mL üstü koruyucu |
| FHV-1 (herpes) | ⚠ Sınırlı | Mukozal bağışıklık önemli, titre öngörü değil |
| FCV (kalisivirüs) | ⚠ Sınırlı | Aynı sebep |
| FeLV (lösemi virüsü) | ✗ Yok | Titre korelasyonu yok |
| FIV (bağışıklık yetmezlik) | ✗ Yok | Aşı zaten önerilmiyor |
(Kaynak: AJVR 2016, VetSci-MDPI 2025, WSAVA 2024)
VetSci-MDPI 2025 koruyucu HI (hemaglütinasyon inhibisyonu) titre eşiğini panlökopeni için 1:64 olarak doğruluyor; aşıdan 14-21 gün sonra bu seviyeye ulaşıyor.
WSAVA 2024 titre testini destekliyor; ama AAFP/FelineVMA 2020 “tanımlı yeniden aşılama aralıkları” tercih ediyor.
Türkiye’de klinikte yerinde test (POC, point-of-care) titre kit erişimi sınırlı; büyük şehir özel klinikleri laboratuvar testi gönderimle yapıyor. Aşı reaksiyonu geçmişi olan veya immün baskılanmış kediler için iyi seçenek; veterinerinizle değerlendirmenizi öneriyoruz.
Bir sonraki bölümde aşı güvenliğinin en kritik konusu: aşı kaynaklı sarkom (FISS).
11. Aşı Kaynaklı Sarkom ve Yer Rotasyonu Nasıl Çalışır?
Aşı kaynaklı sarkom (FISS), aşı yerinde gelişen nadir bir tümördür; insidansı binde bir civarında, ama her kedi sahibinin bilmesi gereken kritik güvenlik bilgisi.
FISS (aşı kaynaklı sarkom) terimi 1990’larda AVMA çalışmalarıyla tanımlandı. AVMA 2001 orijinal raporu adjuvanlı (bağışıklık güçlendirici katkılı) aşı ve sarkom arasında istatistiksel ilişki gösterdi.
Insidans Illinois-Vet 2021 verisine göre 1/1.000 ile 1/10.000 doz arasında. Yani nadir, ama dramatik komplikasyon.
İzleme için “3-2-1 Kuralı” standartlaştı. Bu üç sayı sahiplerin evde hızlı değerlendirme yapması için tasarlandı. AAHA 2020 bu basit kuralı sağlık takibi için pratik kılavuz olarak kabul ediyor.
- 3 ay üstü kalıcı şişlik
- 2 cm üstü çap
- 1 ay boyunca büyüyen kitle
Bu üç kriterden biri varsa biyopsi şart. Iowa-Vet 2023 multimodal (çok yönlü) tedaviyi açıklıyor: cerrahi (uzuv ampütasyonu en iyi tümör kontrolü), radyoterapi ve doksorubisin kemoterapi.
Riski azaltmak için UCDavis 2024 yer rotasyonu protokolü öneriyor. Her aşının ayrı bir uzva uygulanması, olası bir sarkomda hangi aşının sebep olduğunu tespit etmeyi kolaylaştırır. AAHA 2020 da bu protokolü standart pratik olarak benimsiyor.
- FVRCP (üçlü karma): sağ ön bacak
- FeLV (lösemi virüsü): sol arka bacak
- Kuduz: sağ arka bacak
Distal ekstremite (bacak ucu) tercihi, aşı kaynaklı sarkom gelişirse uzuv ampütasyonu (bacağın cerrahi müdahale ile tamamen alınması) seçeneğini koruyor.
JFMS 2026 yeni saha çalışması (177 farklı bilimsel çalışmanın incelenmesiyle hazırlanan rapor) ) ense, arka bacak ve kuyruk arasında bağışıklık titresi farkı olmadığını gösterdi. Yani yer seçimi güvenlik için mantıklı, koruma için kayıpsız.
(Kaynak: AVMA 2001, AAHA 2020, Iowa-Vet 2023, Illinois-Vet 2021, UCDavis 2024, JFMS 2026, ABCD 2024)
Sonraki bölümde özel durumlu kediler için aşı kararını ele alacağız.
12. Bağışıklığı Zayıf Kedide Aşı Kararı Nasıl Verilir?
FIV (kedi bağışıklık yetmezlik virüsü) pozitif veya kronik hastalığı olan kedide aşı kararı bireyseldir; canlı aşı önerilmez, inaktive form tercih edilir.
Bağışıklık sistemi zayıf kedinin aşı yanıtı tahmin edilemez. FelineVMA 2020 ve AAHA 2020 immün baskılanmış kedi için şu prensipleri belirliyor. Bu prensipler hem aşı seçimini hem zamanlamayı etkiler. ABCD 2024 da bu prensiplere paralel öneriler sunuyor.
- MLV (modifiye canlı virüs) aşısı kontrendike: virüs zayıf bağışıklıkta hastalık yapabilir.
- İnaktive (ölü) aşı tercih edilir: güvenli ama daha az koruyucu.
- Aşı kararı bireyselleştirilir: hastalık derecesi, yaşam beklentisi, maruziyet riski.
- Bordetella (kedi boğmaca etkeni) canlı aşı kontrendike (ABCD 2024 vurgusu).
Kronik böbrek hastalığı, diyabet veya bağışıklık yetmezlik virüsü pozitif kedide titre testi ek bir araç olarak değerlendirilebilir. Bu sayede gereksiz aşı yükü azalır.
iCatCare 2024 Kedi Dostu Klinik standartları bu kararı stresi azaltıcı protokolle birleştiriyor.
Karar matrisi:
| Durum | Temel aşı | Temel olmayan |
|---|---|---|
| FIV (bağışıklık yetmezlik) + stabil | İnaktive form, gerekirse rapel | Önerilmez |
| Kronik böbrek erken | Inaktive form sürdür | Riske göre |
| Diyabet stabil | Sürdür | Riske göre |
| Aktif enfeksiyon | Erteleyin (iyileşince) | Erteleyin |
(Kaynak: FelineVMA 2020, AAHA 2020, ABCD 2024, iCatCare 2024, MerckVet 2024)
Sonraki bölümde temel olmayanın en sık tartışılan örneği: kedi lösemi virüsü (FeLV).
13. Kedi Lösemi Aşısı Kime Gerekli, Nasıl Karar Verilir?
FelineVMA AAFP rehberi 1 yaşına kadar tüm yavru kedilere kedi lösemi virüsü (FeLV) aşısı öneriyor; sonrasında sadece dış mekan veya çoklu kedi temaslı kediler için.
FeLV (kedi lösemi virüsü) tükürük ve kan ile bulaşır; paylaşılan kase, karşılıklı tımar, ısırık riskli. AAFP/FelineVMA 2020 protokolü kedi yaşına ve yaşam tarzına göre kademeli bir yapı sunuyor. Bu kademeli protokol ABD ve AB pratiklerinde farklılık gösterse de temel mantık aynı kalır.
- 1 yaş altı tüm yavru kediler: FeLV temel olarak kabul edilir (ABD pratiği).
- 1+ yaş yetişkin: Risk-bazlı temel olmayan.
- Dışarı çıkan veya çoklu kedi: yıllık rapel öneriliyor.
- Evde yaşayan tek kedi: rapel gerekmiyor.
UK pratikleri (RVC 2024, CatsProt) ve AB (ABCD 2024) ise lösemi virüsü aşısını risk-bazlı görüyor; yavruda da seçici uyguluyor.
WSAVA 2024 evrensel temel aşı kabul etmiyor.
Aşı öncesi lösemi virüsü testi zorunlu: pozitif kedi aşılanmaz, çünkü zaten enfekte. Test sonrası negatif çıkarsa aşı serisi başlatılır.
İki formülasyon mevcut:
- Adjuvanlı inaktive: aşı kaynaklı sarkom ile tarihsel ilişkisi var.
- Non-adjuvan rekombinant (kanaryapox vektörlü): aşı kaynaklı sarkom riski azalmış (AAHA 2020 önerisi).
(Kaynak: FelineVMA 2020, AAHA 2020, ABCD 2024, RVC 2024, MAF 2015: lösemi virüsü aşısı geliştirme tarihi)
Bir sonraki bölümde aşı sonrası bakım ipuçlarını paylaşıyoruz.
14. Aşı Sonrası Bakım: Egzersiz, Banyo, Sosyalleşme
Aşı sonrası ilk 24-48 saat dinlendirin, banyo ve ağır egzersizden kaçının, beslenme ve davranışı yakından izleyin.
Yan etkiler nadir olsa da gözlem önemli. PreventiveVet 2024 ve FearFree 2024 pratik önerileri aşı sonrası ilk 72 saati üç pencereye ayırıyor. Her pencere için sahibin ne yapması ve neye dikkat etmesi gerektiği farklılaşıyor.
Süre bazlı pratikler:
- İlk 30-60 dakika: Klinik civarında bekleyin (anafilaksi riski).
- 24 saat: Sakin ortam, sevdiği yatakta dinlenme.
- 48 saat: Banyo yapmayın; aşı yerinde sürtünme istemiyor.
- 48-72 saat: Ağır oyun ve agresif kovalamaca yok.
Beslenme ve sosyalleşme pratikleri:
- Beslenme: Normal, su erişimi sürekli.
- Sosyalleşme: Eve yeni bir kedi getirmeyi veya kedinizi başka kedilerle tanıştırmayı bir süreliğine erteleyin (yan etki belirtilerini karıştırmamak için).
iCatCare 2024 stresi azaltma için kedi yüz feromonu difüzörü öneriyor; aşı stresinin uzun vadeli davranış sorunlarına dönüşmesini engelliyor.
RSPCA 2024 yavru kedi için aşı sonrası sosyalleşme penceresinin 7-14 günlük gecikmeyle yeniden başlamasını tavsiye ediyor.
Belirti çıkarsa Bölüm 7’deki tabloyu kullanın. Sonraki bölüm sokak kedileri için.
15. Sokak / Yarı-Bağımsız Kedi Aşılama Protokolü
Sokak kedisi tek seferlik veteriner ziyaretinde maksimum koruma için tek-doz protokolü uygulanır; yakala-kısırlaştır-bırak (TNR) programları kulak kırpma ile aşı kaydı tutar.
Sokak ve yarı-bağımsız kedinin tekrar yakalanma şansı düşük; bu yüzden aşı serisi standart yavru protokolünden farklı. FelineVMA 2020 TNR (yakala-kısırlaştır-bırak) programlarında detaylı protokolü öneriyor. Bu protokol tek seansta maksimum koruma sağlamaya odaklanır. Aynı yaklaşım belediye sığınak programlarında da uygulanır.
- Tek doz FVRCP (üçlü karma) (canlı aşı tercih, bir dozda yüksek titre)
- Kuduz ilk doz
- Lösemi virüsü testi negatif ise tek doz FeLV aşısı
- İç-dış parazit ilacı
- Kulak ucu işaretleme (sol kulak v-kesim: aşılı işareti)
Aşı kaydı işaret olarak kulağa gravür ekleniyor; sonraki yakalanmada tekrar aşılanmasın diye. Bu standart ABD ve AB’de aynı, Türkiye’de yerel belediye programlarına bağlı uygulanıyor.
Dedeks 2025 (Türkiye blog rakibi) bu konuyu sınırlı işliyor; Türkçe veterinerlik kaynaklarında boşluk var.
AAHA 2020 sığınak ortamları için ayrı tablolar veriyor: sığınak girişinde tüm aşılar zorunlu, çünkü kuluçka yoğunluğu yüksek.
(Kaynak: FelineVMA 2020, AAHA 2020, Dedeks 2025 rakip, MerckVet 2024)
Sonraki bölüm en sık karıştırılan konuyu açıyor: ev kedisine aşı gerek var mı?
16. Ev Kedisine Aşı Gerekli Mi? (Yanılgı Düzeltmesi)
Ev kedisi de aşılanmalıdır; kapı kaçışı, ziyaretçi ayakkabısı ve veteriner ortamı viral bulaş yolları, ayrıca kuduz Türkiye’de yasal yükümlülük.
“Kedim hiç dışarı çıkmıyor, aşı gereksiz” yaygın bir yanılgı. PDSA 2022 ve iCatCare 2024 bu inancı bilimsel verilerle çürütüyor.
Ev kedisinin maruz kalabileceği yollar düşünüldüğünden çok daha çeşitli. Sahip evden çıkmasa bile virüs içeri girebilir. Aşağıdaki beş senaryo iCatCare 2024 ve PDSA 2022 raporlarında en sık vurgulanan bulaş yollarıdır.
- Kapı kaçışı: Tek bir gün dışarıda virüs alabilir.
- Ziyaretçi ayakkabısı: Panlökopeni (FPV) virüsü ortamda aylarca canlı; ayakkabıyla eve girer.
- Veteriner ziyareti: Klinik ortamı diğer kedilerle temas noktası.
- Yeni kedi sahiplenme: Geçmişi bilinmeyen kedi viral taşıyıcı olabilir.
- Kapı / pencere kaçışı diğer kediyle temas: Saldırı sonrası ısırma yarası lösemi virüsü (FeLV) ve bağışıklık yetmezlik virüsü (FIV) bulaşı.
Yasal boyut: Türkiye’de kuduz endemik; pet pasaport AB seyahatinde zorunlu. Ev kedisi olsa bile kuduz aşısı yasal yükümlülük olabilir.
Pratik öneri: ev kedisine de tam temel aşı (karma aşı + kuduz). Temel olmayan lösemi virüsü ve Bordetella (kedi boğmaca etkeni) aşıları riske göre değerlendirilir; evde yaşayan tek kedide gerekmiyor.
(Kaynak: PDSA 2022, iCatCare 2024, RSPCA 2024, AAHA 2020, FelineVMA 2020)
Aşıyı kaçırırsanız ne olur? Sonraki bölümde.
17. Aşı Gecikirse veya Kaçırılırsa Ne Yapılır?
Aşı gecikirse panik yapmayın; yavruda 2 hafta tolere edilir, yetişkinde 6 hafta üst sınır, 2 yaş üstü geçmişi bilinmeyen kedide 2 doz tekrar yeterli.
Hayat akıyor, randevular kaçırılıyor. PreventiveVet 2024 ve TVP 2013’e göre aşı gecikme protokolü:
| Durum | Tolere edilen gecikme | İşlem |
|---|---|---|
| Yavru aşı serisi | 2 hafta | Bir sonraki dozu olağan gibi yap |
| Yavru serisi 4+ hafta gecikti | yok | Seriyi baştan başlat |
| Yetişkin yıllık rapel | 6 hafta | Tek doz rapelle devam |
| Yetişkin 6 ay+ gecikti | yok | 2 doz tekrar (3-4 hafta arayla) |
| 2 yaş üstü geçmişi bilinmeyen | yok | 2 doz temel (3-4 hafta arayla) |
(Kaynak: PreventiveVet 2024, TVP 2013, PDSA 2022, AAHA 2020)
Kuduz aşısı için Türkiye yasal durumu ayrı: pet pasaportta sürekli güncel olması lazım, gecikme seyahat planını etkiler. Veterinerinizle tarihlendirmeyi planlayın.
“Geç değil” mesajı önemli: yetişkin kedi de tam temel aşı serisini her yaşta alabilir. Bir sonraki bölüm cinslere özel bilgilere geçiyor.
18. British, Scottish, Persian: Cinse Özel Aşı Önerisi
Cinse özel aşı protokolü için bilimsel kanıt sınırlıdır; Persian ve Scottish gibi brakiosefalik (kısa burunlu) ırklarda solunum hassasiyeti aşı tercihinde dikkat gerektirir.
Bu konuya Türkiye deki araştırma yazılarının hiçbirinde rastlanmıyor; kedi sahipleri ise British, Scottish, Persian cinsi kediler için sıkça arama yapıyor. Akademik kaynaklar cinse özel aşı önerisi vermiyor, ama pratik gözlemler var.
| Irk | Hassasiyet | Aşı Önerisi |
|---|---|---|
| Persian | Brakiosefalik solunum, kronik konjonktivit | FVRCP (üçlü karma) koruyucu; Chlamydia (klamidya, göz iltihabı etkeni) eklenebilir |
| Scottish Fold | Kemik genetik (artrit) | Standart, yan etki için yakın gözlem |
| British Shorthair | Yan etkilere dirençli | Standart |
| Bengal | Aktif, dış mekan eğilimi | FeLV (lösemi virüsü) temel olarak kabul edilebilir |
Bu öneriler temkinli çerçevelenmeli; veteriner kararı esastır. Standart yavru protokolü tüm ırklarda geçerli, temel olmayan eklemeler ırk + yaşam tarzı bireysel değerlendirilir.
Brakiosefalik ırklarda anestezi riski yüksek olduğu için aşı saatinde kedinin sakin tutulması önemli. iCatCare 2024 Kedi Dostu Klinik standartları feromon difüzörü ve sessiz oda öneriyor.
(Kaynak: iCatCare 2024, ABCD 2024, FelineVMA 2020: sınırlı kanıt, pratik gözlem)
Yaşlı kedinin durumu farklı; sonraki bölümde.
19. Yaşlı Kedi (10+ Yaş) Modifiye Aşı Şeması
Yaşlı kedide bağışıklık zayıflar (immün senesans); temel aşılar sürdürülür, temel olmayanlar seçici uygulanır, titre testi öncelikli alternatiftir.
10 yaşını geçen kedide aşı kararı değişiyor. iCatCare 2024 ve WSAVA 2024 yaşam evresi rehberleri yaşlı kedide şu prensipleri öneriyor. Bu prensipler bağışıklık zayıflamasını (immün senesans) ve eşlik eden kronik hastalıkları hesaba katar. AAHA 2020 da aynı çerçeveyi yaşlı kedi pratiği için kabul ediyor.
- Temel aşılar sürdürülür: FVRCP (üçlü karma) ve kuduz koruması bırakılmaz.
- Temel olmayanlar seçici: yaşam tarzı değişti mi? Evden çıkmıyorsa lösemi virüsü (FeLV) aşısı gereksiz olabilir.
- Titre testi öncelikli: gereksiz aşı yükü önlenir.
- İnaktive form tercihi: yaşlı bağışıklığı için daha güvenli.
- Yaşam kalitesi öncelik: terminal hastalıkta aşı askıya alınabilir.
Veterinerinizle yıllık sağlık kontrolünde bu denklem yeniden değerlendirilir. Eğer kediniz ileri evre böbrek hastasıysa, veterineriniz aşıyı riskli bulabilir. Bu durumda ‘antikor titresi’ testi ile kedinizin hala korunup korunmadığını öğrenmek, sağlığını riske atmadan doğru kararı vermenizi sağlar
(Kaynak: iCatCare 2024, WSAVA 2024, AAHA 2020, FelineVMA 2020)
Sonraki bölüm aşı seçiminde sahibin kontrol ettiği bilgi: aşı ürün veri föyü (VPDS).
20. Aşı Ürün Veri Föyü Nasıl Okunur?
Aşı ürün veri föyü (VPDS) aşının etken maddesini, adjuvan içeriğini ve saklama koşullarını gösterir; sahip olarak bu bilgiyi sorma hakkınız var.
VPDS (aşı ürün veri föyü) her aşı ürününün resmi bilgi föyü. Türkiye’de ürünlerin veri föyü veteriner kliniklerinde mevcut. Sahip olarak şu bilgileri sorabilirsiniz:
Aşı içerik bilgisi:
- Etken madde: Hangi virüs/antijen?
- Adjuvan: Var mı? Hangi tip? (aşı kaynaklı sarkom riski açısından)
- Saklama: 2-8°C soğuk zincir korundu mu?
Belge ve izleme bilgisi:
- Son kullanma: Ürün geçerli mi?
- Lot numarası: Aşı karnesine kaydedilmeli (geri çağırma takibi).
- Yan etki bildirimi: Reaksiyon olursa nasıl rapor edilir?
WSAVA 2024 adjuvansız rekombinant aşı seçeneklerini öneriyor; aşı kaynaklı sarkom riski azaltır.
MerckVet 2024 saklama protokollerinin önemini vurguluyor: kırılmış soğuk zincir koruma kaybına yol açar.
(Kaynak: WSAVA 2024, MerckVet 2024, AAHA 2020)
Sonraki dört bölüm SSS karakterinde, kısa cevaplı.
21. Aşı Karnesi Nedir, Neden Önemli?
Aşı karnesi kalıcı tıbbi kayıttır; veteriner devamlılığı, sahiplenme belgesi, pansiyon kabul ve yurt dışı seyahat için zorunludur.
Aşı karnesi her aşı uygulamasının kalıcı kaydı. TVP 2013 ve PreventiveVet 2024 zorunlu içerikleri listeliyor. Bu içerikler hem yerel klinik takibi hem de uluslararası seyahat (pet pasaport) için gereklidir. AAHA 2020 da bu içerikleri standart aşı belgelendirmesi olarak kabul ediyor.
Aşı ürün kimliği:
- Tarih (DD/MM/YYYY)
- Aşı adı (örn. karma aşı, kuduz, lösemi virüsü aşısı)
- Üretici ve lot numarası
- Doz miktarı
Uygulama ve takip bilgisi:
- Enjeksiyon yeri
- Veteriner imzası ve klinik mührü
- Sonraki rapel tarihi
Türkiye’de TVHB onaylı pet pasaport AB seyahatinde zorunlu. Klinik aşı karnesi yerel kullanımda yeterli.
VCA 2025 myVCA uygulaması gibi dijital takip sistemleri mevcut.
Cats.com 2020 ev sahibi pratik özetinde geçmişi bilinmeyen kedinin tüm temel aşı serisini yeniden almasını öneriyor.
Karneyi kaybederseniz veteriner kliniği kayıttan kopya çıkarır. Yeni sahiplenme durumunda eski sahibinden devralın.
22. İki Aşı Aynı Anda Yapılabilir Mi?
Evet, çoklu aşı aynı seansta uygulanabilir; FVRCP (üçlü karma) ve kuduz farklı bacaklara enjekte edilir, yan etki riski belirgin artmaz.
WSAVA 2024 ve AAHA 2020 multivalan formülasyonu (tek dozda birden çok aşı) güvenli kabul ediyor. Yer rotasyonu protokolü farklı bacakları kullanır:
- FVRCP (üçlü karma): sağ ön bacak
- Kuduz: sağ arka bacak
- FeLV (lösemi virüsü): sol arka bacak
Bu protokol aşı kaynaklı sarkom gelişirse hangi aşının sebep olduğunu ayırt etmeye yarar. Tek seansta üç aşı uygulanabilir; yan etki riski tek aşıdan belirgin yüksek değil.
İmmün baskılanmış kediler ve yavruların ilk dozunda doktor kararıyla aşılar bölünebilir.
23. Aşı Olan Kediden İnsana Hastalık Geçer Mi?
Modern aşılar canlı bile olsa insan için risk taşımaz; tek istisna immün baskılanmış kişiler için tedbir gerekir.
Bu yaygın bir endişe. MerckVet 2024 ve JVIM 2024 saha verisi modern aşıların insan riski profilini şöyle özetliyor. Her aşı tipi için risk farklı seviyede tanımlanıyor.
- İnaktive aşı: virüs ölü, insana risk yok.
- MLV (modifiye canlı virüs aşısı): kedi vücudunda zayıflatılmış; immün sağlıklı insana bulaş riski klinik açıdan ihmal edilebilir.
- Aşı sonrası viral saçma (PCR pozitiflik): JVIM 2024 bunu gözledi, ama hastalık yapmıyor.
- İmmün baskılanmış insan: HIV, kanser tedavisi gören kişi. Aşı sonrası 7-10 gün kediyle yakın temasta tedbirli olun.
Sağlıklı kediler için günlük temas, kucağa alma, sevmek güvenli.
24. Gebe Kedide Aşı Yapılır Mı?
Gebelikte canlı aşı, yani modifiye canlı virüs (MLV) aşısı kontrendikedir; gerekirse inaktive form kullanılır, ideal olan gebelik öncesi aşı tamamlanması.
Gebelik özel bir dönem. CatsProt 2015 ve FelineVMA 2020 net çerçeveliyor:
- Canlı aşı YASAK: virüs fetüse zarar verebilir, anomali riski.
- İnaktive aşı koşullu: aciliyet varsa veteriner kararıyla.
- İdeal: kısırlaştırma öncesi tüm temel aşı tamam.
- Gebelik öğrenildiğinde: aşı planı askıya alın, yavrulamaya kadar bekleyin.
Doğum sonrası anne kedinin aşıları gözden geçirilir; yavrulara maternal antikor aktarımı için annenin bağışıklığı önemli.
(Kaynak: CatsProt 2015, FelineVMA 2020, ABCD 2024)
Bilim Hâlâ Tartışıyor
Bu rehber bilimsel uzlaşıya dayanıyor; ancak belirli noktalarda otoriteler arasında uzun süredir devam eden tartışmalar var. Üç ana çelişkiyi şeffafça paylaşıyoruz.
Yetişkin Temel Aşı Sıklığı: 1 yıl mı 3 yıl mı?
Çoğunluk görüşü (WSAVA 2024, AAHA 2020, AAFP 2020): 3 yılda bir rapel yeterli. AJVR 2016 Schultz/Gershwin DOI (bağışıklık süresi) verisi destekliyor.
Azınlık görüşü (RVC 2024 UK pratiği, Animals-MDPI 2023 saha verisi): klinik pratikte yıllık rapel hâlâ yaygın (%73-88), bireysel risk değerlendirmesi gerek.
Petask önerisi: WSAVA 2024 esas alınmalı. Türkiye’de veterinerinizle birlikte 3 yıl ya da yıllık olduğunuza karar verin. Kuduz endemik bölgeden seyahat varsa yıllık daha güvenli.
Antikor Titre Testi: Yıllık Rapel Yerine Geçer mi?
Çoğunluk (WSAVA 2024 destekler): FPV (panlökopeni) ve kuduz için titre güvenilir.
Azınlık (AAFP/FelineVMA 2020): “tanımlı yeniden aşılama aralıkları” tercih, titre test yorumlamasını klinik karara bırakıyor.
Petask önerisi: panlökopeni ve kuduz için titre testi anlamlı bir alternatif; kalisivirüs (FCV) / herpes virüsü (FHV-1) ve lösemi virüsü (FeLV) için yararlı değil. Türkiye’de klinikte yerinde test (POC) kit erişimi sınırlı, büyük şehir kliniğinde laboratuvar testi mümkün.
Kedi Bağışıklık Yetmezlik Virüsü (FIV) Aşısı: Üretildi mi, Önerilir mi?
Çoğunluk (PubMed 2024 meta-analiz, FelineVMA 2020, ABCD 2024): aşı 2017’de ABD’de piyasadan çekildi, küresel pratikte önerilmez.
Tarihsel görüş (FelineVMA 2006 orijinal): temel olmayan olarak listeli.
Petask önerisi: bağışıklık yetmezlik virüsü aşısı kullanmayın. FIV (bağışıklık yetmezliği) pozitif kediler için aşı yerine yaşam tarzı düzenlemesi (evde yaşatma, çoklu kediden ayırma) ve düzenli sağlık kontrolü.
Yanlış Bilinenler
Türkiye internetinde aşı hakkında dolaşan üç yaygın yanılgıyı düzeltiyoruz.
Yanılgı 1: “Parazit aşısı yıllık tekrar.” Topluluk dilinde iç-dış parazit uygulaması “aşı” olarak adlandırılıyor. Bilimsel doğrusu: parazit ilaçları (selamectin, fipronil) aşı değil, antiparaziter. Aşı immün sistem hazırlığı yapar; parazit ilacı paraziti doğrudan öldürür ya da kovar.
Yanılgı 2: “Ev kedisine aşı gerekmez.” Bölüm 16’da detaylandırdığımız gibi, kapı kaçışı, ziyaretçi ayakkabısı, veteriner ortamı bulaş yolları. iCatCare 2024 ev kedisinin de tam temel aşı protokolünü öneriyor.
Yanılgı 3: “FIV (bağışıklık yetmezlik) aşısı tüm kedilere yapılmalı.” Bağışıklık yetmezlik virüsü aşısı 2017’de ABD’de çekildi; Türkiye’de zaten yaygın kullanılmıyor. PubMed 2024 meta-analizi küresel olarak aşı önerilmediğini doğruluyor.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Yavru kedi ilk aşıyı ne zaman olmalı? 6-8 haftalıkken FVRCP (üçlü karma) ilk dozu (UK pratiği 9 hafta) yapılır; 16 haftaya kadar 3-4 hafta arayla 3 doz tamamlanır. Son doz 16 hafta üstü olmalı, çünkü maternal antikor penceresi kapanmış olur.
2. Kedi aşı takvimi nasıl oluşturulur? Veterinerinizle birlikte yaş, yaşam tarzı (iç/dış mekan), çoklu kedi durumu ve coğrafi bölgenizi (kuduz endemik mi) değerlendirin. Temel FVRCP (üçlü karma) ve kuduz tüm kedilerde, FeLV (lösemi virüsü) ve diğerleri riske göre eklenir.
3. Ev kedisi aşı olmazsa ne olur? Aşısız kedi FPV (kedi vebası), FHV-1 (herpes virüsü) ve FCV (kalisivirüs) gibi viral hastalıklara yakalanma riski yüksek. Kapı kaçışı, ziyaretçi ayakkabısı ve veteriner ortamı bulaş yolları olduğu için ev kedisi de risk altında.
4. Aşı karnesi nedir, neden önemli? Aşı karnesi kalıcı tıbbi kayıttır; tarih, aşı adı, lot numarası, enjeksiyon yeri ve veteriner imzası içerir. Yurt dışı seyahatte (TVHB pet pasaport), pansiyon kabulünde ve klinik değişikliğinde zorunludur.
5. İki aşı aynı anda yapılabilir mi? Evet, FVRCP (üçlü karma) ve kuduz aynı seansta farklı bacaklara uygulanabilir. WSAVA 2024 multivalan formülasyonu güvenli sayıyor; yan etki riski tek aşıdan belirgin yüksek değil.
6. Aşı sonrası ne yapmalı? İlk 30-60 dakika klinik civarında bekleyin (anafilaksi takibi), 24 saat sakin ortamda dinlendirin, 48 saat banyo yapmayın, ağır oyundan kaçının. 24 saatten uzun ateş, kusma veya yüz şişliği varsa veterinerinize başvurun.
7. Antikor titre testi nedir? Kanda aşı antikorlarını ölçen testtir; eşik üstüyse rapel gerekmeyebilir. FPV (panlökopeni, 1:64 HI hemaglütinasyon inhibisyonu) ve kuduz (0.5 IU/mL) için güvenilir. FCV (kalisivirüs) / FHV-1 (herpes virüsü) ve FeLV (lösemi virüsü) için yararlı değil. Türkiye’de büyük şehir kliniklerinde laboratuvar testi mevcut.
8. Sokak kedisi aşı yapılabilir mi? Evet, TNR (yakala-kısırlaştır-bırak) programlarında tek seansta FVRCP (üçlü karma), kuduz ve gerekirse FeLV (lösemi virüsü) uygulanır. Aşı kaydı için sol kulağa v-kesim işareti yapılır; bu standart belediye programlarında uygulanır.
Sonuç
Kedi aşı takvimi tek bir doğru tablo değil, kedinizin yaşam evresi, yaşam tarzı ve coğrafi bölgesine göre kişiselleşen bir bilimsel çerçevedir.
WSAVA 2024 ve AAHA 2020 başta olmak üzere bu rehberin dayandığı 33 kaynak; yavrudan yaşlı kediye, evden sokağa, sağlıklıdan immün baskılanmışa her senaryoyu kapsıyor.
Bilimi okuyup aile değerlerinize taşımak sizin elinizde. Veterinerinizle birlikte kedinizin takvimini hazırlayın, aşı karnesini güncel tutun, yan etki belirtilerini bilin.
Türkiye için pratik özet: 8 haftada FVRCP (üçlü karma) başla, 16 haftada serisi tamamla. 6 ay sonra rapel, kuduz endemik için yıllık tekrar.
Temel olmayan FeLV (lösemi virüsü) ve Bordetella (kedi boğmaca etkeni) aşıları yaşam tarzına göre değerlendirilir. Bağışıklık yetmezlik virüsü (FIV) aşısı kullanılmaz.
Bu rehber bir başlangıç; veteriner hekiminize danışın, kedinizin sağlık geçmişine göre kişiselleştirin.
Kaynaklar
Veteriner Kurumları ve Rehberleri
- World Small Animal Veterinary Association (WSAVA). 2024 Vaccination Guidelines for the Owners and Breeders of Dogs and Cats. https://wsava.org/wp-content/uploads/2024/04/WSAVA-Vaccination-guidelines-2024.pdf
- American Animal Hospital Association (AAHA). 2020 AAHA-AAFP Feline Vaccination Guidelines. https://www.aaha.org/wp-content/uploads/globalassets/02-guidelines/2020-aahaafp-feline-vaccinations/aaha-feline-vaccination-guidelines-final.pdf
- Feline Veterinary Medical Association (FelineVMA, formerly AAFP). 2020 Feline Vaccination Advisory Panel Report. https://catvets.com/wp-content/uploads/2024/01/VaccinationGuidelines.pdf
- American Veterinary Medical Association (AVMA). The Current Understanding and Management of Vaccine-Associated Sarcomas in Cats (2001). https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/218/5/javma.2001.218.697.xml
- European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD). Guideline for Good Vaccination Practice in Cats (2024). https://www.abcdcatsvets.org/guideline-for-good-vaccination-practice-in-cats/
- Merck Veterinary Manual. Vaccines and Immunotherapy (2024). https://www.merckvetmanual.com/pharmacology/vaccines-and-immunotherapy
- International Cat Care (iCatCare). Cat Friendly Veterinary Clinic Wellness Programmes (2024). https://icatcare.org/resources/cat-friendly-clinic/cat-friendly-veterinary-clinic
- Cornell Feline Health Center. Feline Vaccines: Benefits and Risks (2024). https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/cornell-feline-health-center/health-information/feline-health-topics/feline-vaccines-benefits-and-risks
- UC Davis School of Veterinary Medicine. Vaccination Guidelines for Dogs and Cats (2024). https://healthtopics.vetmed.ucdavis.edu/health-topics/feline/vaccination-guidelines-dogs-and-cats
- Ohio State University Veterinary Medical Center. Healthy Pet Guidelines (2021). https://vmc.vet.osu.edu/sites/default/files/documents/ohio_state_healthy_pet_guidelines_2021.pdf
- Texas A&M Veterinary Medicine. Vaccinating Your Pet (2024). https://vetmed.tamu.edu/news/pet-talk/vaccinating-your-pet/
- Penn Vet. Pet Owners Handbook (2024). https://www.vet.upenn.edu/wp-content/uploads/2025/02/pet-owners-handbook.pdf
- Royal Veterinary College (RVC). Cat Vaccinations (2024). https://www.rvc.ac.uk/small-animal-vet/general-practice/practice-services/vaccinations/cat
- University of Illinois Veterinary Medicine. Vaccine Illinois Cat Rabies (2021). https://vetmed.illinois.edu/pet-health-columns/vaccine-illinois-cat-rabies/
- Iowa State University Lloyd Veterinary Medical Center. Feline Injection Site Sarcoma Flyer (2023). https://vetmed.iastate.edu/vmc/wp-content/uploads/ISU20LVMC%20FISS%20flyer.pdf
- Michigan State University. Pet Vaccinations: The Key to Healthy Pets (2018). https://www.canr.msu.edu/news/pet_vaccinationsthe_key_to_healthy_pets
- American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA). Vaccinations for Your Pet (2024). https://www.aspca.org/pet-care/general-pet-care/vaccinations-your-pet
- Cats Protection. Veterinary Guide 17: Infectious Diseases and Vaccination (2015). https://www.cats.org.uk/media/1046/vg17_infectious_diseases_and_vaccination.pdf
- Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals (RSPCA). Cat Vaccination (2024). https://www.rspca.org.uk/adviceandwelfare/pets/cats/health/vaccination
- People’s Dispensary for Sick Animals (PDSA). Vaccinating Your Cat (2022). https://www.pdsa.org.uk/pet-help-and-advice/pet-health-hub/keeping-your-pet-healthy/vaccinating-your-cat
- Morris Animal Foundation. FeLV Vaccine Development History (2015). https://www.morrisanimalfoundation.org/node/1086
- Veterinary Practice (VCA Animal Hospitals). Kitten Vaccinations (2025). https://vcahospitals.com/pediatric/kitten/health-wellness/kitten-vaccinations
- PetMD. Cat Vaccinations: When Cats Need Them (2024). https://www.petmd.com/cat/general-health/cat-vaccinations-when-cats-need-them
- Cats.com. Cat Vaccination Schedule (2020). https://cats.com/cat-vaccination-schedule
- Today’s Veterinary Practice. Feline Vaccines (2013). https://todaysveterinarypractice.com/wp-content/uploads/sites/4/2017/04/T1305C13.pdf
- Preventive Vet. What Vaccines Do Cats and Kittens Need (2024). https://www.preventivevet.com/cats/what-vaccines-do-cats-and-kittens-need
- Fear Free Happy Homes. Kitten Socialization (2024). https://fearfreehappyhomes.com/kitten
Akademik Çalışmalar ve Dergiler
- Westman, M., Norris, J. ve ark. (2026). Antibody responses to inactivated (adjuvanted) and attenuated (non-adjuvanted) feline panleukopenia virus vaccination, including in different injection sites. Journal of Feline Medicine and Surgery (JFMS), DOI 10.1177/1098612X261450889. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1098612X261450889
- Kennedy, M. ve ark. (2024). Prevalence of feline upper respiratory tract pathogens and risk factors. Veterinary Record Open, 11, e70001 (JVIM grubu). https://bvajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/vro2.70001
- Burns, K. (2016). To titer or to revaccinate? American Journal of Veterinary Research (AJVR/JAVMA), 249(1). https://avmajournals.avma.org/view/journals/javma/249/1/javma.249.1.7.xml
- Marques, A.G., Rosado, B. ve ark. (2023). A Survey on Vaccination and Disease Occurrence in Municipal and Non-Profit Animal Shelters in Portugal. Animals MDPI, 13(17), 2723. https://www.mdpi.com/2076-2615/13/17/2723
- Feng, S. ve ark. (2025). Generation and Immunogenicity of Virus-like Particles Based on the Capsid Protein of a Chinese Epidemic Strain of FPLV. Veterinary Sciences MDPI, 12(5), 503. https://www.mdpi.com/2306-7381/12/5/503
Araştırma Veritabanları
- PubMed (2024). Study of feline immunodeficiency virus prevalence and expert opinions on standards of care. PMID: 39073897. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39073897/